Cách trại tuyển chọn cá molly bố mẹ trước khi nhân giống
Thả một trống mấy mái vào chung bể rồi để cá tự đẻ, ai nuôi cũng làm được. Nhưng lứa nào cũng đẹp đều như lứa nào thì không tự nhiên mà có. Đẻ nhiều chưa chắc giữ được dòng đẹp. Muốn cá bột ra đều tay, phải chọn kỹ ngay từ cặp bố mẹ.
Chọn cặp bố mẹ, không chỉ chọn một con cá đẹp
Nhìn ra một con cá đẹp trong bể thì dễ, ai cũng thấy được. Nhưng ghép đúng cặp để phối lại là chuyện khác. Một con đẹp có khi chỉ do may: form tốt, màu lên đúng lứa đó, chứ chưa chắc truyền lại được cho con. Phải nhìn cả cặp, không chỉ chấm một con rồi thôi.
Với dòng thân ngắn (short-body) đang được nhiều người săn, có một điều nên biết: nghiên cứu di truyền trên molly buồm trắng (white sailfin molly, Poecilia latipinna, hay còn gọi là cá Molly Platinum) từng ghi nhận đặc điểm thân ngắn đi kèm bất thường ở đốt sống. Không phải con thân ngắn nào cũng yếu. Nhưng chọn giống chỉ vì "càng ngắn càng độc" mà bỏ qua chuyện cá bơi có vững, ăn có khỏe, sống có dai hay không, là chọn ẩu. Trại làm ăn lâu dài phải nhìn cả hai: vừa đẹp, vừa khỏe.
Tiêu chí trại nhìn khi tuyển bố mẹ
Chấm một con cá có đủ tiêu chuẩn làm giống hay không, trại nhìn vào mấy thứ quan sát trực tiếp bằng mắt:
- Form: dáng thân cân đối hay lệch
- Màu: lên đều hay còn loang, đậm nhạt ra sao
- Mắt: mắt đỏ hoặc mắt xanh. Một số cách gọi thường gặp trong nghề là mắt xanh kim cương, mắt kéo mù hoặc lem mù, tùy mức độ phủ màu quanh mắt. “Mắt mù” là tên gọi hình thái, không có nghĩa cá chắc chắn bị mù.
- Đuôi: đuôi tròn hay đuôi én, tùy dòng
- Sức khỏe: bơi có vững, ăn có khỏe, có dấu hiệu lạ không
Đây toàn là kinh nghiệm nhìn bằng mắt, không phải xét nghiệm gen. Trong nghề hay nói "gen hoa hậu", "gen ngọc trinh" (ý nói trắng toát) để chỉ một nét màu đẹp lặp lại qua vài lứa, nhưng đó là cách nói quen miệng, không nên hiểu thành quy luật chắc chắn. Nghiên cứu về di truyền màu ở molly lai cho thấy màu thân do nhiều gen cùng tương tác. Vì vậy bố mẹ đẹp không có nghĩa lứa nào cũng đẹp y hệt, vẫn phải theo dõi qua vài lứa mới biết chắc.
Vì sao phải xác nhận đúng cặp bố mẹ
Khi một trại cá rao bán một lứa bột, người làm ăn đàng hoàng luôn ghi rõ "cha mẹ của lứa cá bột đó trên clip", tức có video để người mua đối chiếu cặp bố mẹ mà trại công bố. Nếu thiếu thông tin này, người mua chỉ có thể nhìn hình dáng để đoán dòng. Nguồn bố mẹ thực tế thì không ai kiểm chứng được.
Với cá bột, clip bố mẹ giúp người mua biết trại đang ghép từ cặp nào. Với cá bán theo lô, Việt Molly quay đúng lô hiện tại trại đang có để khách xem form, màu và tình trạng cá trước khi báo giá.
Tỷ lệ trống mái khi phối
Một bộ phối thường gọi là "trio" (một trống hai mái), hoặc đơn giản một cặp trống mái. Nhiều mái hơn trống là cách phổ biến để tránh trống đuổi riết một mái, làm mái đó kiệt sức.
Chọn tỷ lệ này không phải để đẻ được nhiều nhất, mà để giữ đàn bố mẹ khỏe lâu dài. Mái bị ép giao phối liên tục sẽ xuống sức nhanh, và lứa con từ một mái yếu thường không đạt như mong đợi.
Không phải lứa nào cũng giữ hết
Một lứa bột mới nở, không phải con nào cũng đạt để bán hay để làm giống tiếp. Trại phải theo dõi từng tuần, loại dần con không đạt form, màu hoặc sức khỏe. Việc này bắt buộc, không làm không được.
Thật ra không có cách nào đảm bảo cả lứa đều đẹp như nhau. Ngay cả cặp bố mẹ tốt nhất, lứa con vẫn phân hóa: con vượt trội, con đạt chuẩn thường, và một số con không đạt. Sinh học nó vậy, trại nào cũng gặp.
Áp dụng vào lô cá bạn đang xem
Chính vì nguyên tắc đó, khi bạn hỏi mua một dòng cụ thể, Việt Molly luôn kiểm lại cá đang có rồi mới quay video báo giá, không lấy ảnh cũ ra đại diện cho lô hiện tại.
Xem các dòng cá tại Việt Molly hoặc để trại xác nhận đúng lô đang có.
Nguồn
- Shao et al., Genes (2019): nghiên cứu GWAS dị hình thân ngắn ở molly buồm trắng
- Keong et al., Journal of Fisheries and Aquatic Science (2011): nghiên cứu di truyền màu thân ở molly lai
